Bij het horen van zuivere leer
komen de harten van hen die ontvankelijk zijn
tot bedaren, zoals een meer,
diep, helder en stil.

Dhammapada vers 82

Dhammapada Reflecties

Volume 1

52 verzen uit de Dhammapada
met commentaar van

Ajahn Munindo

Aruno Publicaties

Met diepe dankbaarheid opgedragen aan
Luang Por Sumedho.

Vassa 2010

Voorwoord

In Boeddhistische landen bezoeken boeddhisten het plaatselijke klooster om bij nieuwe en volle maan naar een Dhamma toespraak te komen luisteren. De Boeddha zelf moedigde zijn Sangha aan om deze praktijk in ere te houden. Toen mij voorgesteld werd dat ik het internet zou kunnen gebruiken om Dhamma teksten te verspreiden tijdens elke nieuwe en volle maan was ik niet zo zeker of dat een goed idee was, maar ik besloot het te proberen. Alhoewel we in een wereld leven waar de standen van de maan niet veel meer betekenen, is het voor velen toch een hulp om herinnerd te worden aan de oeroude traditie waar we deel van uitmaken.

In september van 2007 begonnen we verzen van de Dhammapada te mailen die geselecteerd waren uit ‘A Dhammapada for Contemplation’, 2006. Elke ‘maan dag’ werd één vers aangeboden, samen met een korte reflectie op het vers. Intussen is deze werkwijze al wijd verspreid, en worden de berichten doorgegeven via persoonlijke gesprekken en emails. Ik hoor van mensen uit de hele wereld, dat ze het op prijs stellen een tijdige herinnering te krijgen aan de aloude traditie terwijl ze hun drukke levens leiden. Anderen kijken uit naar elke nieuwe en volle maan om hun email te lezen als ze thuiskomen na het werk. De berichten worden persoonlijk gebruikt, vaak gekopieerd, vertaald, en doorgegeven. Ik hoor ook dat ze de basis vormen voor discussie bij sommige wekelijkse groepsbijeenkomsten voor meditatie.

Het is mijn bedoeling geweest om door het delen van mijn persoonlijke reflecties anderen aan te moedigen om hun eigen beschouwende talenten aan te spreken. Er bestaat mogelijk een tendens in het Westen waarbij Boeddhistische beoefenaars vrede en inzicht proberen te vinden door al het denken stop te zetten. Maar de Boeddha vertelt ons dat we via yoniso manasikara, of wijze reflectie, de ware natuur van onze geesten leren zien, en niet enkel door te stoppen met denken.

Velen hebben geholpen bij het voorbereiden van dit materiaal. Voor de Dhammapada verzen zelf heb ik verschillende gezaghebbende versies geraadpleegd. Bij uitstek heb ik gebruik gemaakt van het werk van Venerable Narada Thera (B.M.S. 1978), Venerable Ananda Maitreya Thera (Lotsawa 1988), Daw Mya Tin en de redacteurs van de Burmese Pitaka Association (1987) en Ajahn Thanissaro. Voor de traditionele verhalen die met de verzen geassocieerd zijn heb ik me ook gericht tot www.tipitaka.net.

Toen ik van verschillende mensen had vernomen dat een boekversie van deze reflecties nuttig zou zijn, heb ik me gewend tot mijn goede vriend Ron Lumsden. Zijn aanzienlijke talenten als redacteur hebben geholpen om mijn werk gereed te maken voor een breder publiek.

Moge de zegen die voortkomt uit het samenstellen van dit kleine boekje gedeeld worden met allen die betrokken zijn geweest bij de productie en sponsoring ervan. Moge allen die het pad zoeken, dit ook vinden, en de vrijheid aan het einde van het pad ervaren. Moge alle wezens het pad zoeken.

Bhikkhu Munindo
Boeddhistisch Klooster Aruna Ratanagiri
Northumberland, VK
Regenseizoen Retraite (vassa) 2009

Inleiding

De gloed van Boeddha's wijsheid bereikt ons hier vandaag, en verlicht het pad dat ons leidt naar vrijheid van lijden. De helderheid van de Dhamma is gereflecteerd in de woorden en daden van diegenen die de Boeddha's Leer volgen. Miljoenen mannen en vrouwen hebben een glimp opgevangen van dit licht in het midden van onze duistere wereld. Geleid door de woorden van de Leraar hebben ze de warmhartigheid en helderheid, die hun ware aard is, leren herkennen.

Dit boek bevat een selectie van 52 verzen uit de Dhammapada. Elk vers wordt begeleid door een korte paragraaf die geschreven is door Ajahn Munindo, een Boeddhistische monnik van de Theravada school, die heden Abt is van het klooster Aruna Ratanagiri in Northumberland, in Engeland. De complete Dhammapada bevat 423 verzen, elk een tijdloos voorbeeld van de Boeddha’s stralende wijsheid.

Het zijn: “…zeer oude artefacten die op miraculeuze wijze de diepe uitspraken van de Boeddha bevatten”, zoals Thomas Jones schrijft in het nawoord van ‘A Dhammapada for Contemplation’ 2006, de publicatie waaruit deze verzen zijn genomen.

De boodschap van zowel de originele verzen als van de commentaren die Ajahn Munindo aanbiedt, worden hier ontvangen in een vorm die predikend noch doctrineel is. De verzen zijn vertalingen uit een orientaalse taal die door haar natuur cultureel indirect is. Het formaat van de verzen is bijzonder en interessant, net zoals die van Japanse haiku of strofen uit de I Ching. Ze zijn inductief, ze zetten aan tot begrip bij de lezer. Soms lijkt de volgorde van de lijnen in een vers omgekeerd. Er is een besef dat hun begin op het einde zou moeten staan. De voorbeelden komen namelijk voor de onderliggende gedachte van het vers, zoals we kunnen lezen in vers 377: “Zoals oude bloemen van een jasmijnplant af vallen, laat lust en haat verdwijnen”. De inductieve stijl is zachter dan Nederlandstalige lezers gewoon zijn; we worden hier op een zachtere manier geleid naar de hoofdgedachte van het vers: “…laat lust en haat wegvallen”. Westerse talen in het algemeen gebruiken de deductieve stijl, waar de lezer meer resoluut naar het begrip wordt gebracht. We kunnen hiervan een idee krijgen als we de volgorde van vers 377 omdraaien: “Laat lust en haat wegvallen zoals oude bloemen van een jasmijnplant af vallen.”

De Dhammapada verzen zijn esthetisch en indirect instructief: “Laat los wat nog moet komen, laat gaan wat al geweest is, en laat gaan wat daartussen is. Met een hart dat zich nergens aan vastklampt kom je aan op de plaats voorbij alle lijden.” (v. 348). Het punt van aankomst (de plaats voorbij alle lijden) komt aan het einde van het vers. Deze inductieve structuur geeft de lezer op een natuurlijke manier de gelegenheid om te reflecteren op ‘de aankomst’, waar men alles heeft losgelaten.

Ajahn Munindo’s commentaren zijn gepresenteerd in dezelfde inductieve vorm; ze nodigen uit tot participatie. Spirituele leraren van alle overtuigingen praten wel eens te vaak over de mogelijkheid van de reis in plaats van samen met ons op reis te gaan. Lezers van dit boek kunnen ervaren hoe het delen van een zoektocht op een natuurlijke manier tot nieuwe inzichten kan leiden; het proces brengt ons naar een nieuw deel van onszelf. De Boeddha maakte het erg duidelijk dat het aan ons was om de inspanning te doen: “Ik kan slechts naar het pad wijzen”. Dhammapada Reflecties helpt ons om deze inspanning te maken. In zijn voorwoord identificeert Ajahn Munindo wijze reflectie (yoniso manasikara) als één van de voorname elementen van de spirituele reis. Zijn commentaren planten de zaadjes voor reflectie. Het is aan ons om deze zaadjes te voeden, en ze te zien groeien.

Misschien zult u beslissen om dit boekje op uw schrijntafel te leggen, om elke week een nieuw vers te overpeinzen, of misschien neemt u het mee onderweg. Als iemand die deze verzen nu al vele maanden bestudeert, ben ik er gerust in dat u ze inspirerend zult gaan vinden. Het zijn mooie dingen, hun zachte lerende natuur stuurt ons met eenvoud en bekwaamheid. Stap na stap benaderen we Dhamma: datgene dat de kracht heeft om alle aspecten van onze levens in waarde te doen toenemen.

In naam van alle ontvangers van de tweewekelijkse Dhammasakaccha boodschappen zou ik dankbaarheid willen uiten aan Ajahn Munindo voor de tijd en de energie die hij geïnvesteerd heeft in de voorbereiding van het materiaal voor deze publicatie. Dat wat voorheen slechts naar enkele honderden lezers per email werd verstuurd, kan nu gelezen en doorgegeven worden in de vorm van dit mooie boekje.

Ron Lumsden, Little Oakley, Essex. 2009

Noot van de vertaler:

Het Engelse ‘awareness’ dat o.a. door vele beoefenaars van het Theravada Boeddhisme in de Forest Sangha beschouwd wordt als een belangrijke sleutel tot de praktijk, is een vrij subtiel gegeven. Het duidt op een open aandacht, een aanwezig bewustzijn, of zoals Ajahn Sucitto schrijft in zijn blog: “met een heldere kijk en wijsheid achtzaam zijn op wat opkomt in ons bewustzijn”. Zoals de lezer zal merken is dit concept niet makkelijk in woorden te vangen. Ik heb ervoor gekozen om het woord ‘awareness’ in de originele publicatie steeds te vertalen met het woord ‘achtzaamheid’. Voor meer informatie over ‘awareness’ kan de lezer terecht in vele Engelstalige publicaties die de Forest Sangha vrij voor download aanbiedt op de website forestsangha.org - zoals bijvoorbeeld het boek ‘Intuitive Awareness’ van Ajahn Sumedho.

Ook het Engelse woord ‘mindfulness’ is niet eenvoudig te vertalen, in de meeste gevallen koos ik voor het Nederlandse woord ‘opmerkzaamheid’.

Marius Opsomer
mei 2016

Dhammapada Reflecties

Met een beeld van bevrijding als het doel
verlaten wijzen het duister en koesteren het licht,
laten triviale zekerheden achter
en zoeken vrijheid van gehechtheid.
Zo’n verlossing nastreven is moeilijk en zeldzaam,
en toch zullen de wijzen het betrachten,
zich losmakend van hindernissen,
het hart en de geest zuiverend.

v. 87-88

De Boeddha biedt beelden die het doel illustreren, om ons geestelijk te verheffen en aan te moedigen in onze inspanningen bij het loslaten van datgene dat ons hindert en beperkt. Als we ons te sterk aan beelden vasthouden, kunnen we onze heldere kijk verliezen op het hier-en-nu element van de reis; in plaats van te oefenen, beelden we ons de reis in. Als we niet de juiste nadruk leggen op het doel, kunnen we ons verliezen in de afleidingen van zintuiglijke objecten – aangename en onaangename. Het najagen van ware vrijheid is moeilijk, maar bedenk hoeveel lijden er ontstaat als we niet oefenen. Door hier vaardig bij stil te staan ontdekken we dat we de donkere en moeilijke tijden kunnen verdragen. Als het licht terugkomt, koesteren we het en ontdekken we hoe we de waarheid nog meer kunnen liefhebben.

Leef je leven goed in overeenstemming met de Weg –
vermijd een leven van vermaak.
Een goed geleid leven leidt tot tevredenheid,
zowel nu als in de toekomst.

v. 169

Met een tevreden hart als fundament kunnen we de taken die op onze weg komen, aanpakken. Soms moeten we moedig strijden met de machten van misleiding. Vermijden dat ze onze harten en geesten in hun macht hebben. Op andere momenten moeten we zoals een ouder zijn, die de goedheid die we al hebben, koesteren en verzorgen. Beweeglijkheid is een grote geestelijke deugd. Als we de schoonheid inherent aan een tevreden hart herkennen, dan zullen we er van nature door aangetrokken zijn. We zoeken enkel afleiding omdat we geen tevredenheid kennen. Juist oefenen bevrijdt energie die voorheen werd verbruikt door dwangmatigheid. Diezelfde energie kan zich ook manifesteren als vitaliteit en enthousiasme.

Net zoals een zoet geurende en mooie lotus
kan groeien uit een hoop afgedankt vuilnis,
zo kan de schittering van een ware volgeling van de Boeddha
afsteken tegen de donkere schaduwen van onwetendheid.

v. 58-59

We hebben de neiging om dingen waarvan we niet houden, bij onszelf en anderen, te zien als obstakels voor ons geluk. ‘Hoe stralend, hoe vervuld, hoe aanvaardbaar zou ik me voelen, als ik niet al die beperkingen had!’ Maar al wat we meemaken kan omgekeerd worden, en kan de groei voeden naar wat inherent en tijdloos mooi is. Al het oneerlijke, ongewilde en onredelijke gedoe van onze levens, alles waar we ons tegen verzetten en wat we wegwerpen, maakt samen het moeras van afgedankte vuilnis. De mooie lotussen wortelen en groeien in het onmooie.

Het is wijsheid
die ons in staat stelt ons los te maken
van een minder geluk
om een groter geluk te verwerven.

v. 290

De filters van onze voorkeuren beperken ons zien op tragische wijze. We willen loslaten wat ons bindt maar onze wilskracht laat ons vaak in de steek. Wijze reflectie kan wilskracht ondersteunen – het is er de beste vriend van. Het is niet de bedoeling om het met wilskracht alleen te doen. Het vers moedigt ons aan te reflecteren over hoe het loslaten van een minder geluk kan leiden tot het verwerven van een groter geluk. Verloren in onze gehechtheid zien we alleen wat we dreigen te verliezen door los te laten. Wijs denken betekent dat we zien wat we kunnen verliezen, maar ook wat we kunnen winnen. Wijze reflectie opent en verruimt onze visie en stelt ons in staat om het doel te vervolgen.

Sinds aloude tijden is het zo
dat wie teveel spreekt bekritiseerd wordt,
net zoals wie te weinig spreekt
en wie helemaal niet spreekt.
Iedereen in deze wereld wordt bekritiseerd.
Er was nooit, er zal ook nooit zijn,
noch is er nu,
iemand die alleen verwijten krijgt of geheel geprezen wordt.

v. 227-8

Wat we ook doen in dit leven, wat we ook zeggen (of niet zeggen), we ontkomen er niet aan om kritiek te krijgen. De Boeddha kreeg ook verwijten en kritiek, zoals ieder ander. Het is vruchteloos om enkel lof te zoeken en in angst voor verwijten te leven. Het enige verwijt waar we ons moeten om bekommeren is datgene dat aangeboden wordt door de wijzen. Als iemand die vlekkeloos leeft ons bekritiseert, is het gepast om te luisteren. Maar als we merken dat kritiek van iemand ons kwetst, dan moeten we dieper zoeken. Bedenk dat mensen, bij het uiten van verwijten, de pijn mee uitzenden die ze niet kunnen bedwingen; ze geven anderen de schuld van hun eigen lijden. Als we de bedachtzaamheid en het vermogen hebben om onszelf volledig te ontvangen, dan zijn we niet geneigd om iemand iets te verwijten – onszelf noch anderen.

Als je een goede metgezel vindt,
integer en wijs,
dan zul je alle gevaren te boven komen
in vreugdevol en zorgzaam gezelschap.

v. 328

De geest is als water dat de vorm van het vat aanneemt. De Leraar moedigt ons aan om bewust te zijn welk gezelschap we uitkiezen. De Rede over Grote Zegeningen zegt “Vermijd het gezelschap van dwazen en ga om met wijzen”. Bij het maken van bekwaam onderscheid dienen we voorzichtig te zijn dat we vooroordelen en wijs inzicht niet met elkaar verwarren. Wijs inzicht is mededogend en vriendelijk en geïnteresseerd in het beschermen van alle wezens tegen kwaad.

Zoals een storm geen beweging krijgt
in een berg of rots,
zo zal iemand die zich over de realiteit van het lichaam bezint,
iemand die vertrouwen en energie ontwikkelt,
niet door Mara beïnvloed worden.

v. 8

Mara is de manifestatie van niet-verlichting, de drijvende kracht van ontkenning. Mara is het vermijden van realiteit en wordt uitgedrukt door dwangmatigheid, ongevoeligheid en verontwaardiging. Ons klooster in landelijk Northumberland wordt soms geteisterd door winden die angstaanjagend kunnen zijn, maar dat is niets vergeleken met de dreiging van de krachten van Mara. Als we opgewassen willen zijn tegen de aanvallen van onze slechte gewoontes, moeten we onze meditatie stevig verankeren in achtzaamheid van het lichaam, in vertrouwen en energie. Het vermogen en de bereidheid om keer op keer terug te keren naar de basis die het lichaam is. Het blijven terugkomen naar levenswijzen die leiden naar onbaatzuchtig vertrouwen. Zo wordt onze interesse in het ontdekken van waarheid gevoed. Dit heeft de macht om ons onwankelbaar te maken.

Zelfbeheersing is de allerhoogste overwinning –
veel meer waard
dan het beheersen van anderen.
Het is een overwinning die niemand
kan verstoren of ontvreemden.

v. 104-5

Als we onwankelbaar gevestigd zijn in het centrum van onze levens, dan kan niets ons van ons stuk brengen of een voedingsbodem van lijden worden. Dat is onbevreesdheid. De lessen van de Boeddha wijzen naar dat wat ons belemmert om onbevreesd te zijn: de gewoonte alles op het ego te betrekken, of op een dwaalspoor gebracht te worden door verlangen. Als we het licht van achtzaamheid laten schijnen op precies die activiteit van verlangen – zonder te oordelen of er op enige manier in tussenbeide te komen – dan leren we zien dat elk klein moment van zelfbeheersing leidt naar de overwinning die zelfloosheid heet.

Stilte wijst niet op diepgang
als je onwetend en ongeoefend bent.
Zoals één die weegschalen vasthoudt
weegt een wijze dingen af,
heilzaam en onheilzaam,
en leert zowel
het innerlijke als het uiterlijke kennen.
Daarom noemt men de wijze, wijs.

v. 268-269

De Boeddha sprak over de tevredenheid en de weldaad die kan komen van leven op stille en mooie plekken. Het beperken van zintuiglijke gewaarwordingen kan ons bijstaan op ons pad naar vrijheid van onwetendheid. Maar hij bedoelde niet dat we ons tegen de wereld van de zintuigen moesten keren. Ajahn Chah zei vaak: “Als je niet kan oefenen in de stad, dan kan je niet oefenen in het woud”. En hij zei ook: “Als je niet kan oefenen als je ziek bent, dan kan je niet oefenen als je gezond bent”. Met andere woorden, alles is oefening; ook het gevoel dat we ‘hiermee’ niet kunnen oefenen. Het is wijsheid die deze waarheid herkent.

Er zijn er die ontwaken uit achteloosheid.
Zij brengen licht in de wereld
als de maan
die achter de wolken vandaan komt.

v. 172

Op de dag van volle maan in de maand van Asalha, meer dan 2500 jaar geleden, onthulde de Boeddha voor het eerst de Vier Nobele Waarheden. De harten van hen die deze lessen aanhoorden, waren vervuld met de vreugde van perfect begrijpen, koel en briljant als de maan die achter het wolkendek vandaan komt. We gaan ervan uit dat de wereld en ons lijden wezenlijker is dan in werkelijkheid het geval is. Maar als we onze aandacht wenden naar de ware oorzaken van lijden – verlangen geworteld in onwetendheid – dan brengen deze Vier Nobele Waarheden een straling die de wolken van onwetendheid en de wereld van het lijden doen oplossen. Onze bespiegelingen ontwaken ons uit de achteloosheid, ieder moment dragen we bij tot de voortdurende omwentelingen van dit Dhamma Wiel.

Zoek niet het gezelschap van misleide vrienden;
wees op je hoede voor ontaard gezelschap.
Zoek en geniet van het gezelschap
van vrienden op het goede pad,
zij die inzicht ondersteunen.

v. 78

Hoe onderhouden we onze vriendschappen en hoe onderhouden onze vrienden ons? Ware vriendschap met hen die onze aspiraties ondersteunen om in echtheid te leven, willen we beschermen en voeden. We stellen die metgezellen oprecht op prijs; we wachten niet tot we in moeilijkheden raken voor we hen laten weten wat ze voor ons betekenen. Goede vriendschap kan ontwikkeld worden. Als we mindful zijn in onze relaties met anderen, laten we dan ook afwegen hoe vriendelijk we zijn met onszelf.

Zij die kanalen graven
beheersen het stromen van water.
Pijlenmakers maken pijlen.
Houtbewerkers bewerken hout.
Wie goedheid nastreeft
beheerst zichzelf.

v. 145

Vakmensen hebben een stiel. Streven om de weerspannige natuur van het hart te temmen – daar is een zekere bekwaamheid voor nodig. Het ontwikkelen van deze bekwaamheid komt op de eerste plaats – hoe verwarrend de omstandigheden ook zijn. Met zorgzame, voortdurende aandacht leren we de weerspannige aard van het hart herkennen. ‘Dit is niet eerlijk! Waarom overkomt mij dit?’ We kunnen leren om bij zulke gedachten niet reactief te handelen.

Onze passionele wens dat omstandigheden anders zijn dan ze zijn kunnen we eenvoudig zien voor wat hij is. Met dit nieuwe inzicht vinden we een toegenomen durf om onszelf volledig te geven in wat we op dit eigenste ogenblik aan het doen zijn; met ons hele hart, met ons hele lichaam. Terwijl we vorderen wordt de taak gemakkelijker; er verschijnt dankbaarheid, ook al is het werk een uitdaging.

Waarom is er gelach?
Waarom is er blijheid
terwijl de wereld in brand staat?
Je bent in duisternis gehuld -
zou je dan het licht niet zoeken?

v. 146

Gewoonlijk wenden we ons tot de Leer wanneer het leven ons verwondt. Het lucht op te weten dat we vergezeld zijn van vele miljoenen andere mensen in onze inspanningen om vrij te zijn van duisternis. Lijden is de natuurlijke aard van de onverlichte mensheid. “Voel je niet slecht als je lijdt. Iedereen lijdt,” vertelde Ajahn Chah ons. Voor zijn verlichting leed hij-die-de-Boeddha-zou-worden ook. Het verschil is dat verlichte wezens weten dat lijden geen verplichting is – het is slechts één van de opties die mensen voorhanden hebben. We kunnen ook verblijven in het licht van niet-lijden.

Geleidelijk aan van
moment tot moment,
verwijderen de wijzen hun onzuiverheden
zoals een goudsmid slakken verwijdert.

v. 239

Het maakt niet uit in hoeverre we iets verlangen, het brengt ons er niet dichterbij. We willen het pure goud van ongerepte achtzaamheid, dus moeten we de vuren van zuivering betreden. Dit vers leert ons hoe we over de vlam moeten waken: te veel hitte; te veel intensiteit leidt naar achteloos verdragen, waar onze praktijk onder lijdt. Te weinig hitte; het ontwijken van moeilijkheden, het volgen van voorkeuren in comfort en gemak, en onze praktijk boekt geen vooruitgang. We worden dan enkel maar dwazer terwijl de jaren verglijden. Onze gewoontes zijn als de metaalslakken en door geleidelijk onze inspanningen te verfijnen leren we los te laten. Het doel van al deze arbeid is het realiseren van een staat van heldere achtzaamheid. Dan hebben we iets dat inherent waardevol is om met anderen te delen.

Beter dan te heersen over de hele wereld,
beter dan naar de hemel te gaan,
beter dan heerschappij over het universum,
is een onomkeerbare toewijding aan het Pad.

v. 178

Onvoorwaardelijke vrijheid: een kwaliteit van zijn die niet afhankelijk is van omstandigheden, wat die ook zijn; fortuinlijk of onfortuinlijk – het hart blijft in rust, stralend, helderziend, gevoelig en sterk. Het is een toewijding die onomkeerbaar is, onwankelbaar en echt, voorbij al de misleidende obsessies van het ego. Om te komen tot dit niveau van vastberadenheid hebben we voortdurende observatie van onze oude gewoontes nodig. De hang naar controle over alles, verslaafdheid aan kortstondig plezier, obsessie naar macht. We werken met wat we hebben. Ook al zijn we afgeleid, iedere keer kunnen we onze toewijding aan het Pad weer herstellen.

Enkel voorspoed kan ontstaan
uit het zoeken van wijs
en scherpzinnig gezelschap,
mensen die vaardig zijn in zowel vermanen als raadgeven
alsof ze je naar een verborgen schat leiden.

v. 76

Er zijn twee manieren om onze praktijk te benaderen. Ofwel gaan we ervan uit dat we iets meer moeten vergaren, ofwel dat we hebben wat we nodig hebben – we kunnen er alleen niet precies onze vinger op leggen. In dit vers geeft de Boeddha ons het beeld van een verborgen schat die op ontdekking wacht. We zullen deze niet buiten onszelf vinden; ze is te vinden in onze eigen harten. We herkennen deze schat niet omdat we al teveel hebben: teveel vastklampen, teveel weerstand. Het is een diepgaande zegen om mensen te ontmoeten die wijs zijn in onderscheid, vol van mededogen en bereid ons te leiden naar vrijheid van de gewoontes die ons de weg versperren. Misschien zullen ze ons leiden door verraderlijke moerassen van twijfel, of over dreigende bergketens van verlangen, maar alleen zegeningen kunnen ontstaan als we hun voorbeeld eer bewijzen en de reis tot het einde toe volbrengen.

Elke staat van zijn wordt bepaald door de geest.
Het is de geest die de weg leidt.
Net zoals het wiel van de kar volgt
na de hoefafdruk van het dier dat de kar trekt,
zo zal lijden zeker volgen
als we impulsief spreken of handelen
vanuit een onzuivere geest.

v. 1

Teveel denken kan onze spirituele praktijk ingewikkeld maken, te weinig denken kan ons beperken. Hier wordt ons het voorbeeld gegeven van door wijsheid gestuurd denken. Het helpt om te zien dat we geen slachtoffer van de omstandigheden zijn – om te begrijpen dat de intentie achter onze lichamelijke handelingen en achter ons spreken bepalen wat onze zijnstoestand is. Dit geeft ons de kracht om echte verandering teweeg te brengen. Door deze les te aanvaarden als ons veld van onderzoek, stellen we het beoefenen van aandachtige terughoudendheid op prijs, en vinden we nieuw vertrouwen en nieuwe bekwaamheid. Onze harten/geesten leiden de weg.

Na het volbrengen van een heilzame daad
is het goed deze te herhalen.
Denk eraan terug met plezier.
De oogst van goedheid is tevredenheid.

v. 118

De Dhamma moedigt aan om met het hart stil te staan bij goede daden die het gevolg zijn van wat wij doen met ons lichaam, onze spraak of onze geest, en om te verblijven in het gevoel van blijheid dat voorkomt uit deze herinnering. We lopen niet de kans om te vol van onszelf te worden zolang we aandachtig blijven. Als we wijze reflectie hebben ontwikkeld, kunnen we ook nadenken over onze fouten en tekortkomingen zonder onze goedheid uit het oog te verliezen. Dat we onze gewoontes kunnen observeren toont aan dat we veel meer zijn dan die gewoontes. Wat is het dat observeert? Dit is onze toevlucht – achtzaamheid – de weg die ons naar het einde van lijden brengt. Met deze achtzaamheid kunnen we vreugdevol blijven stilstaan bij onze herinnerde goedheid. En wat een opluchting om te ontdekken dat we fouten kunnen maken, en ervan kunnen leren.

Laat los wat nog moet komen,
laat gaan wat al geweest is,
en laat gaan wat daartussen is.
Met een hart dat zich nergens aan vastklampt
kom je aan op de plaats voorbij alle lijden.

v. 348

We kunnen ons aangenaam verliezen in ideeën over de toekomst. We kunnen aangenaam verblijven in herinneringen. En we verliezen ons gemakkelijk in ervaringen van het hier en nu. Als we dat doen, lijden we. Maar lijden is niet definitief; er zijn oorzaken voor lijden en er is bevrijding van die oorzaken. Aankomen bij die vrijheid vraagt de bereidheid om onze vertrouwde verblijfplaats te verlaten. We horen de instructie ‘laat los’ en dit kan klinken alsof we bevolen worden om iets te verwerpen of alsof onze manier van zijn verkeerd is. Maar als we in de gaten hebben wat de kracht van juiste opmerkzaamheid is, dan zien we dat loslaten gewoon gebeurt. In dit vers ontmoet de Boeddha ons op de plaats van ons lijden, en hij leidt ons naar een deur die open staat om het lijden te verlaten.

De zon schijnt overdag,
de maan schijnt ’s nachts.
Maar zowel bij dag als bij nacht
schittert de Boeddha
in al zijn pracht en glorie.

v. 387

Daar waar goed gevestigde opmerkzaamheid is, is er schoonheid, helderheid en de mogelijkheid tot het verdiepen van ons begrip. Als er voortdurende opmerkzaamheid is, dan is er constante helderheid. Dag en nacht schijnt opmerkzaamheid in al zijn pracht en glorie.

Ga niet stilzwijgend voorbij aan het effect van juist handelen
door te zeggen: “Hier komt niets van terecht.”
Net zoals het geleidelijke vallen van regendruppels
de kruik vult,
zo worden de wijzen na verloop van tijd
doordrongen van goedheid.

v. 122

‘Groter is beter’. ‘Hoe meer zielen, hoe meer vreugd’. Beetje bij beetje kunnen zulke gewaarwordingen op een vaardige manier onderzocht worden. Vertrouw erop dat elk klein moment van opmerkzaamheid telt. Elke kleine inspanning om je te herinneren om terug te komen en zonder oordeel met aandacht opnieuw te beginnen maakt een verschil. Geen van zulke inspanningen zijn ooit verspild. Op een dag ontdekken we dat we simpelweg niet meer onder de indruk zijn van wat ons voorheen in de ban hield. In plaats van te reageren op iets wat ons in het verleden gekwetst zou hebben, kunnen wij het loslaten. Wijsheid kent de weg van ware goedheid.

Als je hardvochtig wordt toegesproken,
maak jezelf dan zo stil als een gebarsten gong;
niets terugdoen is een blijk van vrijheid.

v. 134

Als we onterecht bekritiseerd worden kan het moeilijk zijn om de druk van passie te beteugelen. Sterke gevoelens zomaar wegduwen helpt niet. Oefenen betekent de ruimte in onszelf te vinden zodat we voelen wat we voelen, zonder die gevoelens te ‘worden’. Het is een speciale vaardigheid. Kijk uit voor de stem in je hoofd die preekt: “Zo zou je niet mogen reageren, je zou nu toch beter moeten weten”. We erkennen het hoe van dit moment. Aanvaard de huidige realiteit met bewuste aandacht, ken ze zoals ze is, zonder je erin te wentelen of ze weg te duwen. Nu kan de energie van onze passies het proces van zuivering aandrijven, zodat we het bederf kunnen wegbranden in plaats van opgebrand te worden door zelfkritiek.

Mededogend zijn voor anderen
ziet men dat alle wezens
het leven liefhebben en de dood vrezen.
Dit wetende
valt men niet aan of zet men niet tot aanval aan.

v. 130

Open staan voor anderen is een weldaad voor onszelf. Door ons eigen hart en onze eigen geest te bestuderen zijn we een weldaad voor anderen. De Dhamma leert ons te oefenen op beide niveaus. Op het ene niveau cultiveren we inzichten die diepgewortelde overtuigingen over ‘zelf’ en ‘ de ander’ ontrafelen. Dit is onze formele praktijk. Op het andere niveau vraagt onze dagelijkse praktijk ons de relatieve geldigheid van inzichten als ‘zelf’ en ‘anderen’ te aanvaarden; om ze in te zetten in het kweken van mededogen en vriendelijkheid. Mededogen is een metgezel van inzicht en helpt onze praktijk in evenwicht te houden.

Zij die jaloers, gierig en manipulatief zijn,
blijven onaantrekkelijk, ook al zien ze er goed uit
en zijn ze welbespraakt.
Maar zij die zich bevrijd hebben
van hun onvolkomenheden
en bij wijsheid aankomen,
die zijn werkelijk aantrekkelijk.

v. 262-263

We moeten onszelf er steeds aan herinneren dat de werkelijkheid niet altijd is hoe ze lijkt te zijn. Als we met ons hart luisteren naar iemand die spreekt, in plaats van enkel met onze oren, dan zullen we iets heel anders horen. Als we anderen vanuit een stille plaats diep in onze kern bekijken, dan zien we veel meer dan wat onze ogen zien.

Zij die het kwade kiezen worden voor zichzelf
als hun ergste vijanden.
Ze zijn als klimplanten die de bomen verstikken
waarop ze groeien.

v. 162

Dit vers verwijst naar een monnik die de Boeddha driemaal probeerde te vermoorden, en die uiteindelijk met zijn snode daden bijdroeg tot zijn eigen ondergang. Als we verraad plegen aan de toewijding van ons hart aan de werkelijkheid , dan verliezen we het licht van de waarheid en zakken we weg in duisternis. Klimplanten beklimmen mooie, volwassen bomen en wurgen ze soms tot ze sterven. We kunnen toevlucht zoeken in de Boeddha maar nog steeds worden overmand door woede-aanvallen. Uren, dagen of zelfs jaren gaan voorbij terwijl we de kwetsende acties van lichaam of geest goedpraten. Als we de waarheid van ons gedrag onder ogen zien, verschijnt er een heilzaam gevoel van berouw; we willen er oprecht mee ophouden. Juist handelen is het natuurlijke gevolg.

Wie afstand doet, onderdrukt niemand.
Geduldig verdragen is het ultieme ascetisme.
Totale bevrijding, zeggen de Boeddhas,
is het allerhoogste doel.

v. 184

Terwijl we vorderen op het pad naar ons doel, moedigt de Boeddha ons aan om de wereld van de relaties niet te vergeten. Het ontwikkelen van liefdevolle vriendelijkheid leert ons om alle wezens in ons hart te sluiten. Het gebeurt soms dat we ons in staat voelen om vriendelijk te zijn voor anderen maar niet voor onszelf. Als we hiermee worstelen, dan tonen we oneindige vriendelijkheid voor de worstelaar, onszelf. Lagen van zelfveroordeling, zelfverachting en zelfverwerping vereisen beoefening van geduldig verdragen – niet bitter verdragen. Geduld is een essentiëel kenmerk voor diegenen die het pad bewandelen. En het is absoluut onmogelijk om deze essentiële deugd te ontwikkelen wanneer we het naar onze zin hebben. Dus als we het niet naar onze zin hebben, kunnen we erbij stilstaan dat dit het uitgelezen moment is, het enige moment, om deze diepgaande kwaliteit te ontwikkelen.

Zij die tegendraads zijn
zijn vergeten dat we allemaal zullen sterven;
voor de wijzen, die hierover nadenken
is er geen onenigheid.

v. 6

Het is OK om na te denken over de dood en te praten over het gegeven dat we allemaal gaan sterven. Het is zelfs wijs om dat te doen. Als we ons niet bewust zijn van onze sterfelijkheid, dan blijft de angst ervoor onderhuids verborgen. Dit ontwijken van de werkelijkheid vermindert onze levendigheid en verhoogt onze verwarring. Als we opmerkzaamheid ontwikkelen over het onderwerp van de dood (maranasati), ontdekken we dat, hoe meer we de realiteit toelaten, hoe meer onze helderheid en tevredenheid toeneemt. Dit is de tevredenheid die leidt naar betekenisvolle vrede.

Elke staat van zijn wordt bepaald door de geest.
Het is de geest die de weg leidt.
Even zeker als onze schaduw ons nooit verlaat,
zo zal welvaren volgen als we spreken of handelen
vanuit een zuivere geest.

v. 2

Heb je al eens geprobeerd om weg te lopen van je schaduw? Hoe hard je het ook probeert, je schaduw blijft altijd bij je. Elke actie door lichaam, spraak of geest die we doen met een zuivere motivatie zal inderdaad leiden tot verhoogd welzijn. Stel dat we op het punt staan om van gedachten te veranderen, omdat we denken dat het de moeite niet waard is – dan kan deze motivatie ons helpen om toch het goede te doen. Hoe klein en schijnbaar onbetekenend het ook moge zijn, welbevinden zal volgen. Het is de moeite waard.

Als we vasthouden aan gevoelens als
“Ze mishandelden mij, behandelden me slecht,
vielen mij lastig, besteelden mij”,
dan houden we haat levend.

Als we onszelf volledig bevrijden
van gedachten als
“Ze mishandelden mij, behandelden me slecht,
vielen mij lastig, besteelden mij”,
dan is haat overwonnen.

v. 3-4

Op verschillende manieren zijn we allemaal het slachtoffer van onrecht in onze levens. Soms is de pijn diep geworteld en blijft deze jaren hangen. De Dhamma benadrukt niet zozeer de pijn maar onze relatie met de pijn. Zolang we bezeten zijn door haat en weerstand, is intelligentie geschonden. Stel dat actie vereist zou zijn; dan nog zijn we niet in staat om juist te handelen als ons hart niet vrij is van haat. De Boeddha pleit ervoor dat we onszelf bevrijden van haatvolle gedachten. Het vraagt kracht, geduld en vastberadenheid om los te laten. We laten niet los omdat iemand anders ons dit opdraagt. We laten los omdat we begrijpen wat de gevolgen zijn van ons weifelen.

Zoals oude bloemen van
een jasmijnplant af vallen,
laat lust en haat
verdwijnen.

v. 377

Ajahn Chah was in Londen en verbleef in de Hampstead Vihara, toen de monniken verstoord waren door lawaai uit het nabije café. Ajahn Chah vertelde hen dat de oorzaak van lijden erin bestond dat ze energie investeren in het verstoord zijn. Geluid zelf is. Het is precies wat het is, en niet meer dan dat. Lijden ontstaat alleen als we ‘naar buiten gaan’ en er iets aan toevoegen. Als we zien wat ons aandeel is in het creëren van problemen, ontstaat er een verschuiving in onze visie op het ontstaan van problemen. In plaats van te beschuldigen ‘zien’ we gewoon wat we aan het doen zijn, in het moment. Laten we geen gevecht aangaan met haat; met behulp van behoedzame terughoudendheid en wijze reflectie laten we de haat ‘af vallen’. Aanvankelijk zien we dit pas nadat we gereageerd hebben en lijden gecreëerd hebben. Als we verder gaan met onze praktijk kunnen we sneller ingrijpen. Op een dag onderscheppen we onze reactie net voordat we het probleem creëren.

Zoals water van een lotusblad glijdt,
zo heeft zintuiglijk plezier
geen houvast
op een groots wezen.

v. 401

Een groots wezen is groots omdat hij of zij vrij is van belemmeringen in hun relatie met het leven. Wij zijn niet zo groots omdat we gevangen worden in gevoelens en het leven tot een probleem maken. We creëren belemmeringen door ons omgaan met de acht wereldse dhammas: lof en kritiek, winst en verlies, plezier en pijn, populariteit en onbeduidendheid. Vanuit onze waanvoorstellingen is onze verhouding met deze wereldse winden achteloos,we zwelgen in wat we fijn vinden en we verzetten ons tegen datgene waar we een hekel aan hebben. Wijsheid, anderzijds, ziet gewoon de realiteit van de zintuiglijke wereld. Wijsheid kent de ruimte waarin alle ervaringen ontstaan en verdwijnen. Zulks weten betekent dat een groots wezen zelfs niet hoeft te proberen om los te laten; elke neiging om zich vast te klampen verdwijnt vanzelf. Hij of zij ervaart zintuiglijk plezier maar voegt daar niets aan toe en haalt er niets van af.

Nooit door haat wordt haat overwonnen,
maar enkel door bereidheid om lief te hebben.
Dit is een eeuwige wetmatigheid.

v. 5

Haat overwinnen ‘enkel door lief te hebben’ kan een hooggestemd ideaal lijken. We zouden onszelf kunnen veroordelen (en op die manier onszelf neigen te verontschuldigen) als zijnde te bekrompen – of we zouden de denkbeeld kunnen afdoen als onrealistisch. Toch zegt een deel van ons stellig, ‘ja’. Een ander deel van ons zou kunnen zeggen, ‘ja, maar wat als…’. Voor de Boeddha is er geen voorbehoud; haat werkt eenvoudigweg nooit. Wat is dit woord ‘liefhebben’? Een waarneming zonder voorbehoud kunnen voortbrengen? En de percepties die we hebben van diegenen die haat in ons zouden kunnen doen ontstaan; waar bestaan die gewaarwordingen? Liefdevolle vriendelijkheid heeft de mogelijkheid in zich om dit alles in achtzaamheid te ontvangen, ten volle, helemaal, zelfs met warmte. Dit is een eeuwige wetmatigheid.

Een bloemrijke uiterlijke verschijning
is op zichzelf geen belemmering
tot vrijheid.
Een hart dat in vrede, puur,
beheerst, wakker en onberispelijk is,
dat is het teken van een nobel wezen.

v. 142

Uiterlijke vormen zijn niet waar het echt om draait. De Boeddha wees altijd naar het hart als de plaats om ons op te richten. Hij benadrukte dit omdat we makkelijk vergeten, en te bekommerd zijn met hoe dingen eruit zien. Dit vers gaat over een dronken huishouder die geschokt was door enorme teleurstelling en wanhoop. De leer van de Boeddha wees rechtstreeks naar wat echt van belang was, waardoor zijn wanhoop van gedaante veranderde, en in plaats van te bezwijken, realiseerde hij absolute vrede. Als het richtpunt van onze oefeningen enkel op vorm en uiterlijkheden ligt, dan komt de geest in gevaar. Ons te hard inspannen voor de hoogste invulling van de vijf voorschriften, bijvoorbeeld, kan ons in de weg staan om de intentie achter de actie te zien. De vorm van de grondregels is er opdat we bewust worden van onze motivatie. Door de voorschriften correct te hanteren, is er een kans dat ze hun ware doel zullen dienen. Correct leven is nobel wezen.

Er zijn er die ontdekken
dat ze verwarde reacties kunnen achterlaten
en geduldig worden als de aarde;
niet bewogen door woede,
onwankelbaar als een zuil,
onverstoord als een heldere en stille poel.

v. 95

De Boeddha leefde in deze wereld, net als wij. En ondanks alle beroering realiseerde hij een toestand van onverstoorbaarheid – ‘geduldig worden als de aarde’. Wat er ook op wordt gegoten, op wordt verbrand, of wordt aangedaan aan de aarde – ze gaat gewoon door met zijn zoals ze is en doen wat ze doet. Geduldig verdragen is geen zwakke keuze; het is versterkend en vriendelijk. Door iets geduldig te verdragen ontdekken we het vermogen om onze huidige ervaring toe te laten er te zijn, zoals ze is, tot we geleerd hebben wat we moeten leren.

Een willekeurige beslissing nemen
komt niet overeen met rechtvaardigheid.
Na het overwegen van argumenten
voor en tegen,
beslissen wijzen de kwestie.

v. 256

Je staat onder druk om een beslissing te nemen. Is het mogelijk om koel en kalm te blijven terwijl anderen willen dat je in hun voordeel beslist? Kun je vrij van vooroordeel blijven en tot een rechtvaardige beslissing komen? Hoe houden we onze zienswijzen vast ? Een sterke mening hebben kan geweldig aanvoelen; het kan overkomen als zelfvertrouwen. Maar zo is de natuur van fundamentalisme; zo ook is het geven van eenvoudige antwoorden op complexe vragen. Rigide opvattingen en simplistische oplossingen zijn geen aspecten van een ruime geest; een geest die alle aspecten van een dilemma kan overwegen. Gewoonlijk vraagt het tijd om tot een evenwichtige, grondig overwogen zienswijze te komen. Het vereist ook het vermogen om te luisteren vanuit een plek van innerlijke rust. Als we onze weerlegging mentaal aan het voorbereiden zijn, dan zijn we niet echt aan het luisteren.

Zelfs zij die heilzame levens leiden
kunnen lijden ervaren zolang hun daden
nog geen directe vruchten hebben afgeworpen.
Wanneer de vruchten van hun daden rijpen, echter,
zijn de vreugdevolle gevolgen onvermijdelijk.

v. 120

Vertrouwen in waarachtige principes is niet altijd makkelijk. Het najagen van populaire meningen is niet altijd wijs. Door niet van ons stuk te raken door twijfels of louter speculatie zien we hoe onze diepste vragen over de werkelijkheid ons tot inzicht leiden. Vertrouwen is een kracht die tot transformatie leidt, geduld is dat ook. Het is bijna niet te geloven dat een eikel tot een eik kan uitgroeien, maar toch gebeurt het. We hebben vertrouwen nodig. We hebben geduld nodig. Net zoals bomen kunnen deze krachten tot gedaanteverwisseling gevoed worden zodat ze kunnen groeien, en ons inspireren tot datgene wat innerlijk groots is en onvervreemdbaar vrij van alle lijden.

Wakker voor de noden van de reis,
zullen diegenen op het pad van achtzaamheid,
zoals zwanen, voortglijden,
hun vroegere rustplaatsen achterlatend.

v. 91

Het is tijd om verder te gaan. We weten dit misschien op een bepaald niveau, een ander deel van ons houdt ons tegen. Als we proberen los te laten omdat we denken dat dat moet – in plaats van hernieuwde inspiratie te ontdekken – zal er weerstand zijn. Maar het ontmoeten van teleurstelling is ook OK als we alert zijn voor de diepste noden van ons hart. Onze diepste nood is vrij zijn van onwetendheid. Er is geen plaats waar we echt thuis kunnen zijn tot we ten volle gerealiseerd hebben wie en wat we zijn. Dit pad van achtzaamheid heeft de kracht om absoluut alles te transformeren in begrijpen. Zwanen glijden voort – geen weerstand.

Zet woede om in vriendelijkheid
en kwaad met goedheid,
gemeenheid met edelmoedigheid
en bedrog met onkreukbaarheid.

v. 223

Als we het koud hebben, zoeken we een manier om het warm te krijgen – we gaan onszelf niet aan nog meer kou blootstellen. Als we honger hebben eten we – in plaats van nog langer te vasten. Als we kwaad zijn, bevechten we dit niet met woede – we proberen vriendelijk te zijn met dit wezen dat lijdt door kwaadheid. Als we getuige zijn van slechte daden, ontwikkelen we oprechte goedheid en weerhouden we elke impuls om de boosdoeners af te keuren door ze eenvoudigweg te veroordelen. Voor mensen die geloven dat eigenliefde en gemeenheid naar tevredenheid leidt, zijn we edelmoedig. En tegen hen die bedriegen spreken we de waarheid. Dit kan moeilijk zijn. Dit is de weg tot transformatie.

Zij die veel praten
zijn niet noodzakelijk in het bezit van wijsheid.
De wijze herkent men omdat die vrede heeft met het leven
en vrij is van alle vijandigheid en angst.

v. 258

De worsteling om vredig en wijs te worden brengt dingen vaak in beroering. Maar als we voorzichtig toelaten dat de activiteit van hart en geest op natuurlijke wijze ophoudt, dan komen dingen tot rust. Wijsheid ontdekken we niet door gewoonten te volgen die we fijn vinden. Wanneer pijn en teleurstelling tot ons komen, kunnen we leren om die tegemoed te treden met bereidheid en achtzaamheid – dit zal bijdragen tot begrijpen. Wanneer geluk en genoegen komen, kunnen we verkwikt en hernieuwd zijn door onze ervaring, zonder er ons in te verliezen. Vijandigheid en angst zijn niet noodzakelijk obstakels, ze kunnen onze leraren zijn – die ons de weg wijzen naar een ruimere en wijze manier van leven.

Bij het horen van zuivere leer
komen de harten van hen die ontvankelijk zijn
tot bedaren, zoals een meer,
diep, helder en stil.

v. 82

Misschien denken we, ‘als de Boeddha hier vandaag was om mij te onderwijzen, iets te leren, dan zou ik ook verlicht kunnen worden’. Nochtans: toen de Boeddha leefde, waren er velen die hem ontmoetten, hem hoorden, met hem leefden, en hem toch niet herkenden, noch de Waarheid waar hij naar wees. Aan het einde van zijn leven vroeg één van de monniken de Boeddha wie hem zou vervangen als hij er niet meer was. Hij antwoordde dat de Dhamma zijn plaats zou innemen. Tijdens een eerdere gelegenheid had hij onderwezen dat het zien van de Dhamma hetzelfde was als het zien van de Boeddha. Luisteren naar de Dhamma is volledig aanwezig zijn bij, en wijs beschouwen wat op dit moment gebeurt. We hoeven dus niet te betreuren dat we de Boeddha niet in levende lijve kunnen aanhoren. We leren om ontvankelijker te zijn voor het leven.

Wie oude en achteloze gewoontes transformeert
in frisse en heilzame daden
brengt licht in de wereld
zoals de maan, bevrijd van wolken.

v. 173

De duisternis in deze wereld komt voort uit gewoontes van vermijding en mateloosheid. Heilzame daden onthullen het al aanwezige licht . Aandacht schenken aan oude versleten gewoontes op de juiste manier, op het juiste moment, in hier-en-nu, oordeel-vrije, lichaam-en-geest achtzaamheid – leidt tot transformatie. We hoeven nergens vanaf zien te komen.We hebben niets dat slecht is. Pijnlijke herinneringen, pijnlijke sensaties hoeven geen lijden te worden. Met de juiste aandacht leidt alles tot een toename van licht.

Niet in grote rijkdom vindt men tevredenheid,
noch in zintuiglijk plezier,
grof of verfijnd.
Maar in het uitdoven van verlangen
is vreugde te vinden door een volgeling van de Boeddha.

v. 186-187

Brengt de invulling van mijn leven mij datgene wat ik zoek? We slagen er van tijd tot tijd wel in om onze wensen te vervullen maar blijvend geluk kan alleen als we bevrijd zijn van de irritatie van wat er ontbreekt. Als we onszelf de juiste vragen stellen op het juiste moment, krijgen we een radicaal andere kijk: de weg van tevredenheid leidt naar binnen, niet naar buiten. In plaats van de impuls te volgen naar wat er ontbreekt, kunnen we rechtstreeks naar het willen zelf kijken. En heel even verdwijnt het knagen van het verlangen. We hebben weer een beetje bijgeleerd over wat het betekent een volgeling van de Boeddha te zijn.

Zoals regen niet kan binnendringen
in een goed gedekt dak,
zo kunnen hartstochten
niet binnendringen in een goed getraind hart.

v. 14

We zorgen voor bescherming tegen wind en regen. Als we met wijsheid nadenken, zullen we ons ook beschermen tegen wilde passies. Dit is hart-training. Vaardig inschatten wat de schade is die berokkend wordt door hebzucht en haatdragendheid is een belangrijk gezichtspunt van Juist Handelen. Het gaat niet over het vermijden van hartstochten, noch over het zich te buiten gaan. Tussen deze twee zoeken we de middenweg.

Een goed getraind paard
geeft geen reden tot beteugeling.
Zeldzaam zijn die zij die
door bescheidenheid en discipline
geen reden geven tot afkeuring.

v. 143

Is het mogelijk om te bescheiden te zijn? Het is mogelijk om verkeerd ingetogen te zijn, bijvoorbeeld door af te zien van openlijke hebzucht om manipulatieve redenen. Bescheidenheid, soberheid en discipline: dergelijke woorden kunnen ons een onbehaaglijk gevoel geven. Maar er zijn zeker tijdloze principes in gecodeerd. Als we echt bescheiden zijn zoeken we naar de ‘juiste hoeveelheid’ der dingen. We zoeken het verschil tussen genoegen nemen met ‘goed genoeg’ en te beschroomd zijn om uit te blinken. Met de juiste discipline zijn we geconcentreerd op wat we doen zonder aan fijngevoeligheid in te boeten. Iemand die bekwaam is in de juiste discipline kan nee zeggen waar nodig, niet uit oordeelzucht of loutere voorkeur, maar uit zorgvuldigheid.

Zoals een bij die nectar verzamelt
geen schade of stoornis toebrengt
aan de kleur en geur van de bloem,
zo bewegen wijzen zich
door de wereld.

v. 49

De wereld is ons dorp. Kunnen we door de wereld bewegen zonder te verstoren wat er mooi aan is? Wijsgeren en asceten mogen dan misschien kunnen leven van de voedselronde in het dorp, de meeste mensen hebben geld nodig. Er is niets inherent fout aan geld. Het is een symbool voor de energie waarmee we in wisselwerking staan met onze wereld. De richtlijnen van de Boeddha over het bevorderen van Juist Levensonderhoud wijzen naar onschadelijke en weloverwogen manieren om deze energie te beheren. Als we onszelf vergeten concentreren we ons teveel op hoe fijn het zal zijn te krijgen wat we willen, zonder aandacht te hebben voor de manier waarop we verkrijgen wat we willen. Zorgvuldigheid is nodig zowel in wat we doen als in hoe we het doen.

Van nature geliefd zijn diegenen
die leven door juist te handelen
en de Weg gevonden hebben,
en die zich door inzicht
in waarheid gegrondvest hebben.

v. 217

Als acties van lichaam en geest een uitdrukking van innerlijke rust zijn, wordt het rijk van relaties lonender. Het is niet door het louter volgen van onze wens om geliefd te zijn, of door het volgen van andere bevredigingen, dat we ondervinden te kunnen leven met blijvend geluk – maar eerder door naar waarde te schatten waar de echte oorzaken voor tevredenheid zich eigenlijk bevinden. Zelfs heilzame wensen kunnen leiden tot ontevredenheid, als we er ons teveel aan vastklampen. Het hechten aan – dat is het probleem. Als we onze gewoontes om vast te houden duidelijk zien, op dat moment en op die plaats: dan zien we ook hoe we niet hoeven vast te houden; we vinden de uitweg.

Zelfs als we de Dhamma maar een klein beetje kennen,
zolang we er maar hartgrondig mee eens zijn,
zolang we de hartstochten van hebzucht, haat en misleiding omvormen,
zolang we onszelf bevrijden van het gehecht zijn aan het nu en de toekomst,
zo zullen we inderdaad voor onszelf
de weldaden van wandelen op het Pad beleven.

v. 20

Het maakt niet uit dat we niet alles over de Dhamma weten. Het is hoe we de leer toepassen dat telt. Leven we oprecht, in overeenstemming met wat we geleerd hebben? Deze invalshoek is nuttiger dan bijvoorbeeld ‘wanneer kan ik nog eens op retraite gaan?’ of ‘wanneer vind ik nog eens tijd voor meer studie?’. Zulke vragen zijn OK als ze ons leiden naar bevrijding, maar niet als ze een uitdrukking zijn van onze verslaving om immer meer te willen of te willen worden. Als een kleine aandachtsverschuiving nodig is om eenvoudigweg meer aanwezig te zijn in het nu, dan kan zelfs het krachtige streven naar diepe inzichten onze voortuitgang in de weg staan. Een moment van herkenning van deze waarheid, en we beleven voor onszelf de weldaden van wandelen op het Pad.

Mensen kunnen van nature plezier beleven;
maar als plezier aangetast is door verlangen,
dan brengt het niet loslaten ervan frustratie voort
en het gevolg is eentonig lijden.

v. 341

Met de juiste eigenschap van opmerkzaamheid op het juiste moment kunnen we zien waarom en hoe het vastklampen aan vreugde en verdriet het lijden bestendigt. Onze interesse wordt gewekt om te begrijpen hoe we plezier kunnen beleven zonder er ‘mijn’ plezier van te maken of een ‘ik’ te creëren dat zich amuseert. Wijze reflectie toont ons dat als hechten geen deel meer uitmaakt van de ervaring, geluk niet vermindert – integendeel, het vermeerdert. Als we nauwgezet bewust zijn, kan intelligentie in dienst staan van inzicht. Als we beseffen hoe het vastklampen aan plezier de schoonheid bederft, verrijst een ongedwongen staat van zijn.

Wezens trekken zich naar vele plekken terug
om te ontsnappen aan angst:
naar bergen, wouden, parken
en tuinen; ook heilige plekken.
Maar geen van deze plekken biedt ware toevlucht,
geen van deze kan ons bevrijden van angst.

v. 188–189

Het is moeilijk om angst te voelen zonder te denken dat er iets misgaat. We reageren gaarne met het beoordelen van onszelf en anderen, in een poging om aan de pijn van angst te ontkomen. Het werkt niet – evenmin als het vluchten naar de wildernis. Zelfs heilige plekken zullen gedoemd zijn te falen als we gemotiveerd zijn door de wens om te ontsnappen. Zich wenden tot toevlucht in de Dhamma anderzijds kan de interesse wekken in het begrijpen van angst, en het leren van angst. Kunnen we de angst gewaar zijn zonder angstig te ‘worden’? Angst is nog steeds angst maar ze wordt dan waargenomen vanuit een verruimde, minder enge en minder bedreigde achtzaamheid. We kunnen zelfs beginnen te zien dat angst ‘precies zo’ is. Een niet-oordelende, hele-lichaam-en-geest erkenning van de conditie angst, hier en nu, kan onze pijn transformeren in vrijheid. Bereidwilligheid om onszelf te ontmoeten waar we ons bevinden is de weg.

Zelden vindt men
een wezen van grote wijsheid;
zeldzaam zijn de plekken waar ze geboren worden.
Zij die hen omringen wanneer ze verschijnen
zijn werkelijk fortuinlijk.

v. 193

Omgaan met wijzen is zeker een zegening, maar niet altijd gemakkelijk. Hun openheid contrasteert pijnlijk met onze beperkingen. Gelukkig zijn wijzen ook mededogend zodat de pil wat minder bitter te slikken is. Uiteindelijk voelen we ons dankbaar. Na zijn verlichting voelde de Boeddha zoveel dankbaarheid voor zijn vroegere leraars dat hij, als één van zijn eerste daden, hen probeerde op te zoeken om door te geven wat hij ontdekt had. Ook wij kunnen ons dankbaar spiegelen aan allen die ons geholpen hebben om stappen te zetten op deze weg. Stilstaan bij dankbaarheid is voeding voor het hart; het brengt ons aansluiting met de wijzen.

De perfectie van de Boeddha is compleet;
er is geen werk meer te doen.
Geen maat is er voor zijn wijsheid;
er zijn geen beperkingen te vinden.
Op welke manier zou hij kunnen afwijken van de waarheid?

v. 179

Er is een echte realiteit die we kunnen kennen; de Boeddha kende ze. Het is mogelijk om te ontwaken voorbij alle gevoelens van beperking die leiden tot ontgoocheling en spijt. Vertrouwen op de verlichting van de Boeddha vestigt een innerlijke richtlijn. Als we gedesoriënteerd raken door het leven, heroriënteren we ons door dit vertrouwen in te schakelen. Vertrouwen is een innerlijke structuur, zoals de zeilen op een jacht; als ze juist gehesen zijn vangen ze de wind en wordt de drager verder naar zijn bestemming gestuwd.

Vele levens lang heb ik gezworven
op zoek naar, maar zonder te vinden,
de huizenbouwer die mijn lijden veroorzaakte.
Maar nu zie ik je en
je zult niet meer bouwen.
Je dakspanten zijn losgewrikt en
de nokbalk is gebroken.
Alle verlangen is beëindigd;
mijn hart is verenigd
met het ongemaakte.

v. 153-4

De Boeddha’s beslissende en volledige realisatie was de ontdekking dat hij had geloofd in iets wat niet waar was. Hij was misleid door wat hij de huizenbouwer noemt. De huizen zijn de geestelijke structuren; de ‘ik’ en ‘mijn’ die we zo ernstig nemen. ‘Ik ben het die verlangt.’ ‘Ik ben het die zich teleurgesteld voelt.’ ‘Het is mijn gemoedstoestand, mijn lichaam, mijn geest.’ Hij zag duidelijk hoe die indrukken waren opgebouwd uit de gewoontes van vurig verlangen. Na tot dat diepe inzicht te zijn doorgedrongen was het proces begrepen; de steunpilaar van het huis – de nokbalk – was gebroken en aan lijden was een eind gekomen. Het omzwerven, hopend op een oplossing voor zijn worsteling, was voorbij. Van nu af aan zou hij in een staat van welbehagen vertoeven die voorafgaat aan alles wat ontstaat en eindigt; het niet gemaakte, de onsterfelijke realiteit.

Copyright

Dhammapada Reflecties Vol 1

Uitgave van:
Aruno Publications
Aruna Ratanagiri Buddhist Monastery
2 Harnham Hall Cottages,
Harnham, Belsay,
Northumberland NE20 0HF UK

Aruno Publications is bereikbaar via www.aruno.org
Dit boek is verkrijgbaar als gratis download van www.forestsangha.org

ISBN 978-1-908444-54-7

Digital Edition 1.0

Copyright © 2016 Harnham Buddhist Monastery Trust

Dit werk is onder licentie van Creative Commons Licence. Voor een kopie van de licentie bezoek: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/deed.nl 

Summary: 